Wat betekent Fiddler's Green? De hemel van zeelieden — en een lied uit 1966

Wat is Fiddler's Green?

Fiddler's Green is de hemel van zeelieden.

Geen hemel met wolken en harpen, maar een groen veld waar het altijd mooi weer is, waar de kroeg nooit dichtgaat, waar de tabak niet opraakt en waar een vioolspeler staat die nooit ophoudt. Dansers die niet moe worden. Een kapitein die redelijk is. Alles wat een leven op zee níét is, bij elkaar op één weide.

Het belangrijkste detail wordt het vaakst gemist: Fiddler's Green ligt aan land. Dat is de hele grap. Voor iemand die dertig jaar op een schip heeft gewoond, is het paradijs geen zee — het is vaste grond, met een kroeg erop.

In de meeste versies van het verhaal is het bedoeld voor zeelieden die hun tijd hebben uitgediend en aan wal sterven. Niet voor iedereen die ooit een schip heeft gezien.

Fiddler's Green en Davy Jones's Locker zijn niet hetzelfde

Dit is de verwarring die je het vaakst tegenkomt, en het onderscheid is scherp.

Davy Jones's Locker is de bodem van de zee. Daar kom je terecht als je verdrinkt of met je schip vergaat. Het is geen straf en geen hemel — het is gewoon waar je blijft.

Fiddler's Green is precies het tegenovergestelde: aan land, boven de grond, en je moet er iets voor gedaan hebben. Het is de beloning voor een heel leven varen, niet de bestemming van een ongeluk.

Zeelieden hadden dus twee bestemmingen, en welke van de twee je kreeg, hing niet af van hoe je geleefd had maar van hoe je doodging. Dat is een wereldbeeld dat weinig met kerken te maken heeft en veel met het weer.

Waar komt de legende vandaan?

Eerlijk antwoord: dat weet niemand precies.

Rond 1830 is het begrip volledig gevormd en algemeen bekend in de Britse zeevaart — het duikt dan op alsof iedereen al wist wat het was. Wat eraan voorafging is niet teruggevonden. De meest gangbare gedachte is dat het teruggaat op een ouder lied over een échte dorpsweide in Engeland, met een échte vioolspeler erop, en dat zeelieden dat beeld hebben meegenomen en er hun hiernamaals van hebben gemaakt.

In 1923 verscheen er een versie in een handboek van het Amerikaanse leger, als het hiernamaals van de cavalerie — met paarden in plaats van schepen. Die tekst is waarschijnlijk veel ouder dan de publicatie. Britse zeelieden en Amerikaanse ruiters putten dus vermoedelijk uit dezelfde achttiende-eeuwse bron. Welke, is nooit gevonden.

Het is een legende zonder begin. Voor een plek die niet bestaat is dat eigenlijk wel passend.

Wie schreef het lied Fiddler's Green?

En hier komt de verrassing: John Conolly, in 1966.

Conolly komt uit Grimsby, een vissersplaats aan de Engelse oostkust. Geen Ierse traditional dus, geen anonieme zeeman uit 1840 — een Engelse liedjesschrijver die nog leeft, en die zijn lied schreef over de vissersvloot van zijn eigen stad. Het gaat over een visser die sterft en over waar hij denkt heen te gaan.

Dat vrijwel iedereen het voor eeuwenoud houdt, komt door twee dingen. Ten eerste deed Conolly zijn werk goed: hij bouwde het lied op de oude zeemansmythologie en trof de toon zo precies dat het niet als nieuw te horen is. Ten tweede werd het in 1968 opgenomen door Tim Hart en Maddy Prior op een album dat Folk Songs of Olde England heette. Wie dat op de hoes leest, stelt geen vragen meer.

Conolly heeft zelf altijd gezegd dat hij er trots op was: hij had een lied geschreven dat honderden jaren oud klonk. Dat is een compliment waar de meeste schrijvers het mee zouden doen.

De bekendste versies

Via Liam Clancy, The Irish Rovers en vooral Barney McKenna met The Dubliners kwam het lied in het Ierse repertoire terecht — en daarmee in het collectieve geheugen als "een Iers lied". Het is inmiddels zo grondig geadopteerd dat de correctie bijna pedant aandoet.

Er is nog een reden waarom mensen deze woorden intypen: in Duitsland is Fiddler's Green ook de naam van een band uit Erlangen die sinds 1990 Ierse folk speelt. Wie op "Fiddler's Green Bedeutung" zoekt, wil soms de legende weten en soms de speellijst van een festival. Twee heel verschillende vragen, één naam.

Hoe het klinkt in een zaal

Fiddler's Green is een wals. Drie tellen, rustig tempo, en een melodie die na één keer horen blijft plakken — dat is precies waarom het werkt en waarom het gevaarlijk is.

Het werkt, omdat mensen meezingen zonder de tekst te kennen. De melodie doet het werk. Je hoeft een zaal niets uit te leggen: na het eerste refrein zingt de helft mee, ook de helft die geen woord Engels verstaat.

Het is gevaarlijk, omdat het over doodgaan gaat. Dat hoor je er niet aan af — het is een vrolijk klinkende wals over de dood, en dat maakt het geschikt voor plekken waar je dat niet zou verwachten, en ongeschikt voor plekken waar je het wél zou denken.

Wanneer wij het spelen

Bij ons is dit geen feestnummer. Op een avond in de kroeg of op een festival staat het er zelden op — een wals over een dode visser haalt de vaart eruit op een moment dat je die net had.

Waar het wél thuishoort is de rustige kant van ons werk: een receptie, een huiskamerconcert of het akoestische deel van een bruiloft, waar mensen zitten en luisteren. Dat spelen we met de hele band of met z'n tweeën, afhankelijk van de ruimte. Daar krijgt het lied de stilte die het nodig heeft.

En het wordt met enige regelmaat gevraagd voor afscheidsdiensten. Dat is geen toeval en het is ook niet somber bedoeld: het is een lied dat zegt dat het aan de andere kant wel goed komt, en dat het daar muziek is. Er zijn slechtere dingen om te zingen.

Veelgestelde vragen

Wat betekent Fiddler's Green? Het is de hemel van zeelieden: een groene weide aan land waar het altijd mooi weer is, de kroeg nooit sluit en een vioolspeler nooit ophoudt. Bedoeld voor zeelieden die na een leven op zee aan wal sterven.

Wat is het verschil met Davy Jones's Locker? Davy Jones's Locker is de bodem van de zee, waar je terechtkomt als je verdrinkt. Fiddler's Green ligt aan land en is een beloning voor een heel leven varen.

Wie heeft het lied Fiddler's Green geschreven? John Conolly uit Grimsby, in 1966. Het is dus geen traditional, hoewel het vrijwel overal voor een oud Iers lied wordt gehouden.

Waarom denkt iedereen dat het traditioneel is? Omdat Conolly de oude zeemansmythologie zo goed getroffen heeft, en omdat de vroege opname van Tim Hart en Maddy Prior (1968) op een album stond dat Folk Songs of Olde England heette.

Hoe oud is de legende zelf? Die was rond 1830 al algemeen bekend in de Britse zeevaart. Waar hij daarvóór vandaan komt, is nooit achterhaald.

Onze eigen opname staat op ons youtube kanaal.. Klinkt dit als iets voor jullie avond, kijk dan even bij wat een Ierse band boeken kost — of, voor de kleinere bezetting, bij ons Ierse duo.

Ons hele repertoire staat op deze pagina, met teksten en akkoorden.